Geen penseel, geen stalen kroontjespen: het klassieke gereedschap van de Arabische kalligraaf is een stuk riet. De kamış kalem (Turks voor "rietpen"; in het Arabisch قلم, qalam) is al meer dan duizend jaar vrijwel onveranderd — omdat hij simpelweg perfect is voor wat hij moet doen.
Waarom riet?
Gerijpt riet is licht, veerkrachtig en hard genoeg om een scherpe schrijfkant te houden, maar zacht genoeg om de inkt soepel af te geven. Het riet wordt na de oogst vaak jarenlang gedroogd en gerijpt, waardoor het donker kleurt en hard wordt. Hoe beter het riet, hoe stabieler de lijn.
Het snijden: een kunst op zich
Een kalligraaf snijdt zijn pen traditioneel zelf, met een speciaal pennenmes (kalemtıraş) op een klein snijblokje van hoorn, been of hout: de makta. De punt wordt schuin afgesneden — en precies die schuine snede is het geheim van de kunst: beweeg je de pen in de ene richting, dan schrijft de volle breedte een dikke lijn; draai je mee met de vorm, dan versmalt de lijn tot een haardunne streek. Dik en dun komen dus niet uit druk, zoals bij een westerse pen, maar uit richting.
Elke stijl zijn eigen snede
De breedte van de punt bepaalt de maat van het schrift: alle letterverhoudingen worden gemeten in punten van precies die penbreedte (zo werkt dat). Voor groot werk snijdt de kalligraaf een brede pen, voor fijne tekst een smalle; voor stijlen als ta'liq wordt de punt anders afgeschuind dan voor thuluth. Eén kalligraaf heeft daarom altijd een hele familie pennen op tafel.
Zelf proberen?
In elke workshop van Nuqta schrijf je met een echte rietpen. En wil je thuis verder, dan vind je rietpennen en toebehoren binnenkort in onze webshop.